Sau khi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực từ 2011 và được sửa đổi bổ sung năm 2025 bằng Luật số 77/2025/QH15, mức độ lãng phí năng lượng trong các cơ sở sản xuất công nghiệp tại Việt Nam đã giảm đáng kể. Tuy nhiên qua các khảo sát thực tế cho thấy, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp tại Việt Nam tùy theo các lĩnh vực công nghiệp khác nhau (như: sản xuất Thép, Xi măng, Hóa chất, Dệt May…) được đánh giá vào khoảng từ 15-20%. Chi phí cho sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp cũng vì thế mà tăng cao, tính cạnh tranh của sản phẩm suy giảm khi cung cấp cho thị trường. Một trong các biện pháp để giảm chi phí sản xuất và tồn tại được trong môi trường cạnh tranh toàn cầu là áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả và thực hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong toàn bộ dây chuyền sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong những năm gần đây có nhiều giải pháp về tiết kiệm năng lượng, trong đó ưu tiên thực hiện các giải pháp đầu tư đổi mới công nghệ để cải thiện chế độ sử dụng năng lượng và giảm suất tiêu hao năng lượng trên đơn vị sản phẩm đã được thực hiện. 

Các giải pháp tiết kiệm năng lượng được áp dụng tại các cơ sở sử dụng năng lượng đem lại hiệu quả thiết thực giúp giảm thiểu mức tiêu hao năng lượng, góp phần giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường, hình ảnh của doanh nghiệp vì vậy cũng được nâng cao trong xã hội và cộng đồng doanh nghiệp. Sau 5 năm liên tục triển khai Giải thưởng HQNL trong công nghiệp, hơn 200 Doanh nghiệp trọng điểm hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp được tôn vinh và nhận được Giải thưởng của Bộ Công Thương.

Giải thưởng quốc gia về Hiệu quả năng lượng trong công nghiệp năm 2026 do Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công - Bộ Công Thương phối hợp Hội khoa học và công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) tổ chức là hoạt động truyền thông thường niên trong khuôn khổ Chương trình Quốc gia về Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 – 2030 (VNEEP3) nhằm ghi nhận, tôn vinh các mô hình, giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả tiêu biểu trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, qua đó tạo hiệu ứng về mặt xã hội, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. 

Giải thưởng Sản phẩm hiệu suất năng lượng cao nhất năm 2026 do Bộ Công Thương bảo trợ là hoạt động truyền thông thường niên thuộc Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3) đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 280/QĐ-TTg, ngày 13 tháng 3 năm 2019. Giải thưởng này nhằm mục tiêu thúc đẩy, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ để cung cấp cho thị trường Việt Nam các sản phẩm có tính năng kỹ thuật vượt trội, hiệu suất năng lượng cao, sử dụng năng lượng thông minh, hiệu quả, thân thiện với môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong sản xuất, kinh doanh; đối với người tiêu dùng, Nhãn năng lượng cao nhất giúp nhận biết và lựa chọn các thiết bị có hiệu suất năng lượng cao nhất trên thị trường, tiết kiệm chi phí năng lượng trong quá trình sử dụng, tăng tính minh bạch về mức tiêu thụ năng lượng của sản phẩm.

Cho đến nay, sau 6 năm tổ chức giải thưởng Sản phẩm hiệu suất năng lượng cao nhất đã có 19 thương hiệu, hơn 600 mã sản phẩm, bao gồm: điều hòa không khí, tủ lạnh, tủ đông, máy giặt, bình nước nóng, đèn led chiếu sáng, máy biến áp phân phối, động cơ điện, quạt điện đã được tôn vinh và cấp Giấy chứng nhận dán nhãn Hiệu suất năng lượng cao nhất; các doanh nghiệp có sản phẩm  tôn vinh được nhận Cúp Người dẫn đầu của Bộ Công Thương. 

Việc tổ chức thường niên giải thưởng Sản phẩm hiệu suất năng lượng cao nhất năm 2026 là hoạt động truyền thông quan trọng trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 – 2030, góp phần thực hiện thành công Lộ trình dán nhãn năng lượng đã được Chính phủ phê duyệt, hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế carbon thấp; góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam vào năm 2050; đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp, góp phần thực hiện thành công Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Trong những năm gần đây, nhiều giải pháp công nghệ hiệu quả năng lượng đổi mới sáng tạo đã được áp dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp tại Việt Nam thông qua các nền tảng công nghệ như IoT (Internet of Things), trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, phân tích dữ liệu lớn (Big Data)…; vấn đề phân tích dữ liệu, theo dõi tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực để đưa ra các quyết định quản lý năng lượng tối ưu và hiệu quả, giúp doanh nghiệp và người dân tiết giảm chi phí năng lượng và gia tăng năng lực cạnh tranh. Theo khảo sát tại một số doanh nghiệp, việc tối ưu vận hành các hệ thống HVAC, hệ thống cơ & nhiệt,  chiếu sáng, thu hồi nhiệt, dây chuyền sản xuất… có thể  tiết kiệm từ 10–30% điện năng trong tòa nhà và nhà máy.

Vận hành các hệ thống thông minh - tích hợp, kết hợp số hóa (thông qua các giải pháp công nghệ AI, IoT…) đang trở nên phổ biến trong lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả của các nước trong khu vực và thế giới, mà Việt Nam không phải là ngoại lệ. Tuy nhiên, hiện nay số lượng các doanh nghiệp tại Việt Nam tổ chức nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các giải pháp Công nghệ hiệu quả năng lượng đổi mới sáng tạo còn hạn chế, chưa phổ  biến.

Việc tiếp tục triển khai giải thưởng Giải pháp công nghệ hiệu quả năng lượng đổi mới, sáng tạo năm 2026 là một nội dung quan trọng trong hoạt động truyền thông quá trình thực hiện Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 – 2030; đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp, khuyến khích và tôn vinh các doanh nghiệp không ngừng đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ mới để cung cấp cho thị trường các sản phẩm và giải pháp sử dụng năng lượng thông minh và hiệu quả hơn; góp phần thực hiện thành công Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.